फागुन २१, २०८२ (मार्च ५, २०२६) मा हुन गहिरहेको आम निर्वाचन नेपालको लोकतान्त्रिक विकासको लागि एउटा महत्वपूर्ण कोसे ढुंगाको रुपमा लिएको छ। अहिले हुनगहिरहेको निर्बाचनमा मुख्य प्रतिस्प्रधि दलहरु नेपाली कम्निस्ट पार्टी, नेपाली कांग्रेस, नेकपा-एमाले, नेपाल कम्निस्ट पार्टी माओंबादी र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी जस्ता नयाँ शक्तिहरूबीच प्रतिस्पर्धा हुन गहिरहेको छ । तर मेरो विश्लेशण अनुसार कुनै पनि दलले एकल स्पष्ट बहुमत प्राप्त गर्ने सम्भावना छैन, जसको अर्थ गठबन्धनको राजनीतिले चुनावपछिको परिदृश्यमा फेरि एक पटक प्रभुत्व जमाउनेछमा दुई मत छैन। विगतका अनुभवहरूले देखाउदै आएका ति कमजोर गठबन्धनहरूले प्रायः अस्थिरता, बारम्बार सरकार परिवर्तन र नीतिगत पक्षघात निम्त्याएको छ । त्यसैले अब बन्ने सरकार नीतिगत रुपमा बोल्ड हुनुका साथै एकता कायम राख्ने दलहरूको नीति अनुरुप निर्माण हुन जरुरी छ। अर्को सरकार निर्माणमा महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
यस चुनावको एक परिभाषित विशेषता भनेको नेपालका युवाहरूको बढ्दो प्रभाव हो, जो भ्रष्टाचार, बेरोजगारी र कमजोर शासनबाट बढ्दो रूपमा निराश हुँदै गइरहेका छन्। जवाफदेहिता, पारदर्शिता र प्रणालीगत सुधारका लागि उनीहरूको मागले राजनीतिक कथालाई पुन आकार दिनेछ । जसले गर्दा दलहरूले युवा मतदाताहरूलाई आकर्षित गर्न आफ्ना एजेन्डाहरू अनुकूलन गर्न बाध्य छन। शहरी क्षेत्रहरू, जहाँ युवाका आवाजहरू सबैभन्दा बलिया छन् त्यहा सुधारवादी र आधुनिकीकरण एजेन्डाहरू तर्फ झुक्ने अपेक्षा गरिएको छ, जबकि गाउहरुमा परम्परागत पार्टी नेटवर्क र संरक्षण प्रणालीहरूमा भर परिरहेको छ । यसले गर्दा शहरी र ग्रामीण दुवै पक्षको विभाजनले मतदाताहरुको प्राथमिकतामा जटिलता र दलहरूलाई तलदेखिनै आधुनिक सन्तुलन गर्नु पर्दछ।
मतदाताका एजेन्डाहरुमा मुख्य तय रोजगारीका अवसरहरू, पूर्वाधार विकास, स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा र भ्रष्टाचार रहित नया नेपाल जस्ता आवाजहरु उठ्दै आईरहेका छन्। मतदाताहरुका आवाज बिना वाचा तथा भासण बढ्दो रूपमा बोलेको पाइन्छ तर यसले आउदो सरकार गठन पछी विश्वसनीय प्रस्तुत गर्ने क्षमताको आधारमा मूल्याङ्कन गरिनेछ। बढ्दो असन्तुष्टिको बीचमा स्थापित दलहरूले विश्वसनीयता कायम राख्ने चुनौतीको सामना गर्छन्, जबकि जित पस्चात उमेद्वारहरुले दिगो शासन क्षमता प्रदर्शन गर्ने आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्नुपर्छ। चुनावले डेटा-संचालित अभियानको बृदि प्रदर्शन गर्ने अपेक्षा सबैले गरेका छौ ।
यस चुनावको बारेमा मेरो विचार यो छ कि फागुन २१ ले शासन र विश्वासमा जनमत संग्रहको रूपमा काम गर्नेछ। नेपाली मतदाताहरू, विशेष गरी युवा पुस्ता, अब प्रतीकात्मक वाचाहरू वा परम्परागत राजनीतिक चालबाजीबाट सन्तुष्ट छैनन्। उनीहरू ठोस सुधार, रोजगारी सिर्जना र जवाफदेहिता चाहन्छन्। यदि स्थापित दलहरूले यी मागहरूलाई सम्बोधन गर्न असफल भए भने, नेपालको लोकतान्त्रिक मार्गलाई पुन: आकार दिन नयाँ आन्दोलनहरूको लागि ठाउँ खुल्नेछ। मेरो विचारमा, यो चुनाव केवल कसले धेरै सिट जित्छ भन्ने बारेमा मात्र होइन, तर नेपालले आफ्ना जनताको आकांक्षालाई साँच्चै प्रतिबिम्बित गर्ने थप जवाफदेही, सुधारमुखी राजनीतिक संस्कृतितर्फ संक्रमण गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने बारेमा सोच्नु पर्दछ।
लेखक:-नर बहादुर बिष्ट
दि.सि.न.पा. ७ डोटी