काठमाडौं। तौल घटाउने कुरा उठ्नेबित्तिकै धेरैको ध्यान सबैभन्दा पहिले भाततर्फ जान्छ। धेरै मानिसले राति भात खाए तौल छिट्टै बढ्छ भन्ने विश्वास गर्छन्। त्यसैले आहार नियन्त्रण सुरु गर्नेबित्तिकै कतिपयले रातिको भोजनबाट भात पूर्ण रूपमा हटाएर रोटी, सलाद वा सुप मात्र खाने गर्छन्। तर, के साँच्चै राति भात खानुले तौल बढाउँछ वा यो केवल आम धारणा मात्र हो ?
पोषण विज्ञहरूका अनुसार तौल बढ्ने वा घट्ने मुख्य कारण भात मात्र होइन, दिनभरको खानपान, कुल क्यालोरी, शारीरिक सक्रियता र जीवनशैली हो। यदि भात उचित मात्रामा, सन्तुलित भोजनको रूपमा र अन्य पोषक खानेकुरासँग मिलाएर खाइयो भने राति भात खानुले तौल घटाउने प्रयासमा अनिवार्य रूपमा नकारात्मक असर पार्दैन।
राति भात खाँदा तौल बढ्छ ?
विज्ञहरूका अनुसार राति भात खानुले मात्रै तौल बढ्दैन। शरीरलाई आवश्यकभन्दा बढी क्यालोरी सेवन गरेर त्यसअनुसार ऊर्जा खर्च गर्न नसक्दा तौल बढ्ने हो। यदि दिनभरको क्यालोरी सन्तुलित छ र नियमित शारीरिक गतिविधि गरिन्छ भने राति सीमित मात्रामा भात खानुले तौल घटाउन बाधा पुर्याउँदैन।
समयभन्दा मात्रा बढी महत्त्वपूर्ण
विज्ञहरूको भनाइमा भात कहिले खाइयो भन्नेभन्दा कति खाइयो भन्ने कुरा बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ। रातिको भोजनमा आवश्यकता भन्दा बढी भात खाइयो भने अतिरिक्त क्यालोरी शरीरमा सञ्चित हुन सक्छ। त्यसैले एक पटकको भोजनमा करिब आधादेखि एक कपसम्म पाकेको भात पर्याप्त मानिन्छ। यसले भोजनलाई सन्तुलित बनाउनुका साथै अनावश्यक क्यालोरी सेवन हुनबाट जोगाउँछ।
भातसँग के खाने भन्नेमा पनि ध्यान दिनुहोस्
यदि केवल भात मात्र खाएर भोजन सकाइयो भने छिट्टै फेरि भोक लाग्न सक्छ। त्यसैले भातसँग दाल, पनिर, कुखुराको मासु, राजमा, छोला वा अन्य प्रोटिनयुक्त खानेकुरा समावेश गर्नु उपयुक्त हुन्छ। साथै मौसमी तरकारी र सलाद पनि खानु राम्रो मानिन्छ। यसले भोजनलाई सन्तुलित बनाउँछ र लामो समयसम्म पेट भरिएको अनुभूति गराउँछ।
तौल घटाउन भात छाड्नै आवश्यक छ ?
धेरै मानिसले आहार नियन्त्रण सुरु गर्नेबित्तिकै भात पूर्ण रूपमा छाड्ने गर्छन्। तर, विज्ञहरूका अनुसार यसको आवश्यकता छैन। यदि भात सन्तुलित मात्रामा खाइन्छ र दिनभरको क्यालोरी सेवनमा ध्यान दिइन्छ भने भात त्याग्नुपर्दैन। यसको सट्टा सन्तुलित भोजन र नियमित व्यायाममा जोड दिनु बढी प्रभावकारी हुन्छ।
कुन चामल राम्रो विकल्प हुन सक्छ ?
पोषण विज्ञहरूका अनुसार सम्भव भएसम्म कम पालिस गरिएको वा हातले कुटेको चामलको भात रोज्नु राम्रो हुन्छ। स्थानीय जातका चामल पनि उपयुक्त विकल्प हुन सक्छन्। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा भात ताजा हुनु र सन्तुलित भोजनको हिस्सा हुनु हो, अत्यधिक मात्रामा सेवन गर्नु होइन।
रातिको खाना र सुत्ने समयबीच दूरी राख्नुहोस्
राति भात खाँदा भोजन र सुत्ने समयबीच करिब दुई घण्टाको अन्तर राख्न सल्लाह दिइन्छ। यसले पाचन प्रक्रियालाई सहज बनाउँछ। खाना खाएलगत्तै सुत्ने बानीबाट टाढा रहनु राम्रो मानिन्छ।
भात कि रोटी, कुन राम्रो ?
यो प्रश्नको एउटै उत्तर सबैका लागि उपयुक्त हुँदैन। यो व्यक्तिको पाचन क्षमता, रुचि, स्वास्थ्य अवस्था र समग्र भोजनको संरचनामा निर्भर गर्छ। यदि भोजन सन्तुलित छ र त्यसमा पर्याप्त प्रोटिन तथा तरकारी समावेश छन् भने भात र रोटी दुवै स्वस्थ आहारको हिस्सा बन्न सक्छन्।
तौल घटाउन यी बानी पनि अपनाउनुहोस्
तौल घटाउने लक्ष्य भए केवल भात छाड्नु पर्याप्त हुँदैन। नियमित शारीरिक गतिविधि गर्ने, पर्याप्त पानी पिउने, धेरै गुलियो पेय पदार्थ कम गर्ने, बाहिरको धेरै तेलमा तारेको खाना सीमित गर्ने र पर्याप्त निद्रा लिने बानीले दीर्घकालीन रूपमा राम्रो परिणाम दिन सक्छ।
अस्वीकरण : यस सामग्रीमा उल्लेख गरिएका जानकारी सामान्य सूचना र मान्यतामा आधारित छन्। कुनै पनि स्वास्थ्यसम्बन्धी निर्णय वा आहार परिवर्तन गर्नुअघि सम्बन्धित स्वास्थ्य वा पोषण विज्ञको परामर्श लिनु उपयुक्त हुन्छ।
