“घ्यू खाँदा तौल बढ्छ।”
“खाली पेट घ्यू खाँदा शरीरको बोसो घट्छ।”
“घ्यूले पेटको अल्सर निको पार्छ।”
“घ्यू खाँदा हृदयघात हुन सक्छ।”
घ्यूका बारेमा यस्ता धेरै परस्पर विरोधी धारणा हामीले सुन्दै आएका छौँ। कतिपय मानिसले यस्ता धारणालाई व्यवहारमै पनि अपनाउने गरेका छन्। घ्यूमा करिब ६० देखि ६५ प्रतिशतसम्म संतृप्त बोसो, २० देखि २५ प्रतिशतसम्म एकल असंतृप्त बोसो, ३ देखि ४ प्रतिशतसम्म बहुअसंतृप्त बोसो तथा केही भिटामिन पाइन्छन्।यसमा शरीरका लागि आवश्यक राम्रो बोसोसँगै यस्तो संतृप्त बोसो पनि हुन्छ, जसले शरीरमा कोलेस्ट्रोल विशेषगरी हानिकारक कोलेस्ट्रोलको मात्रा बढाउन सक्छ।
घ्यू सेवनका हानिबारे चर्चा हुँदै आएको भए पनि पछिल्लो समय यसका फाइदाबारे पनि धेरै कुरा भइरहेका छन्। पोषण विशेषज्ञ मीनाक्षी बजाजका अनुसार भारतीय चिकित्सा अनुसन्धान परिषद् (आईसीएमआर)को सन् २०२४ को निर्देशिकाअनुसार स्वस्थ वयस्क व्यक्तिले एक दिनमा कुल २७ देखि ३० ग्रामसम्म बोसो वा तेल सेवन गर्न सक्छ।
अमेरिकन हार्ट एसोसिएसनको सिफारिसअनुसार संतृप्त बोसोबाट प्राप्त हुने क्यालोरी शरीरको दैनिक कुल क्यालोरीको ६ प्रतिशतभन्दा कम हुनुपर्छ। घ्यू, मक्खन, पनिर, रातो मासु तथा अन्य जनावरबाट प्राप्त खाद्य पदार्थमा संतृप्त बोसोको मात्रा बढी हुन्छ। विगतका दशकमा भएका वैज्ञानिक अध्ययनहरूले संतृप्त बोसोले शरीरमा एलडीएल कोलेस्ट्रोलको मात्रा बढाउन सक्ने देखाएका छन्। एलडीएललाई सामान्यतया खराब कोलेस्ट्रोल मानिन्छ। यसको मात्रा बढ्दा मुटुसम्बन्धी रोगको जोखिम पनि बढ्न सक्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि कुनै व्यक्तिलाई दैनिक २ हजार क्यालोरी आवश्यक पर्छ भने त्यसमा १२० क्यालोरीभन्दा बढी संतृप्त बोसोबाट प्राप्त हुनु हुँदैन। घ्यूमा करिब ६० देखि ६५ प्रतिशतसम्म संतृप्त बोसो हुने भएकाले यसको अत्यधिक सेवनले शरीरमा खराब कोलेस्ट्रोलको मात्रा बढाउन सक्छ।
के घ्यूले पेटको अल्सर निको पार्छ ?
जनरल फिजिसियन तथा प्राध्यापक चन्द्रशेखरका अनुसार घ्यूमा पाइने एकल असंतृप्त र बहुअसंतृप्त बोसो शरीरका लागि आवश्यक हुन्छन्। उनी भन्छन्, “घ्यूमा लिनोलिक एसिड, ब्यूट्रिक एसिड र केही अन्य लाभदायक अम्ल पाइन्छन्। यी पाचन प्रक्रियामा सहयोगी हुन सक्छन्।”
तर मुटुरोग विशेषज्ञ डा. रिफाई शौकत अली घ्यूलाई औषधिका रूपमा प्रयोग नगर्न सुझाव दिन्छन्। उनी भन्छन्, “घ्यूमा संतृप्त बोसोको मात्रा धेरै हुन्छ भन्ने कुरा बिर्सनु हुँदैन। यसमा केही लाभदायक अम्ल भए पनि घ्यूको सेवन सीमित गर्नुपर्छ।” घ्यूले पेटको अल्सर निको पार्छ भन्ने दाबीलाई पुष्टि गर्ने पर्याप्त चिकित्सकीय वा वैज्ञानिक प्रमाण भने उपलब्ध छैन।
के खाली पेट घ्यू खाँदा शरीरको बोसो घट्छ ?
डा. रिफाईका अनुसार यो धारणा पूर्ण रूपमा गलत हो। उनी भन्छन्, “घ्यू खाँदैमा शरीरको बोसो घट्दैन। घ्यूमा ६० देखि ६५ प्रतिशतसम्म संतृप्त बोसो हुन्छ, जसले शरीरमा खराब कोलेस्ट्रोल बढाउन सक्छ।” उनका अनुसार घ्यू सेवनले शरीरको बोसो घटाउँछ भन्ने कुनै वैज्ञानिक आधार छैन।
के बालबालिकालाई घ्यू दिनु राम्रो हो ?
चिकित्सकहरूका अनुसार बालबालिकालाई घ्यू दिनु उनीहरूको विकासका लागि सहयोगी हुन सक्छ। डा. चन्द्रशेखर भन्छन्, “घ्यू बालबालिकाको स्नायु प्रणालीको विकास, छालाको स्वास्थ्य र पाचनका लागि लाभदायक हुन सक्छ।”
डा. रिफाईका अनुसार बालबालिकाको शरीरमा हुने चयापचय प्रक्रिया वयस्कभन्दा फरक हुन्छ। घ्यूमा पाइने केही लाभदायक अम्लले बालबालिकाको पेटको स्वास्थ्यमा सहयोग गर्न सक्छ। उनी भन्छन्, “घ्यूमा बोसोमा घुल्ने भिटामिन जस्तै भिटामिन ‘ई’ र भिटामिन ‘के’ पाइन्छन्। यी बालबालिकाको वृद्धि र विकासका लागि सहयोगी हुन्छन्।”
के घ्यू तेलभन्दा राम्रो हो ?
डा. रिफाईका अनुसार घ्यूलाई तेलभन्दा राम्रो भन्न मिल्दैन। उनी भन्छन्, “तेलको सट्टा नियमित रूपमा घ्यू प्रयोग गरेर खाना पकाउनु स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन सक्छ। घ्यू भएको डोसा वा घ्यू प्रयोग गरिएको इडली कहिलेकाहीँ स्वादका लागि खान सकिन्छ। तर यस्ता खानेकुरा बारम्बार खानु शरीरका लागि हानिकारक हुन सक्छ।” उनका अनुसार घ्यू तेलभन्दा राम्रो हो भन्ने प्रमाणित गर्ने ठोस आधार छैन। घ्यूजस्तै तेलको प्रयोग पनि सीमित मात्रामा गर्नुपर्छ।
मधुमेह भएका व्यक्तिले घ्यू खान सक्छन् ?
डा. रिफाईका अनुसार मधुमेह भएका व्यक्ति, शरीरमा बढी बोसो भएका व्यक्ति तथा उच्च रक्तचाप भएका मानिसले घ्यू सेवनबाट बच्नु राम्रो हुन्छ। उनी भन्छन्, “यस्ता व्यक्तिका लागि घ्यू पूर्ण रूपमा छोड्नु नै राम्रो हुन्छ। घ्यूमा केही लाभदायक अम्ल भए पनि कुनै पनि खाद्य पदार्थको मूल्यांकन गर्दा त्यसका फाइदा र जोखिम दुवै हेर्नुपर्छ।” उनका अनुसार मधुमेह तथा उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिले घ्यू सेवन नगर्नु उपयुक्त हुन्छ।
