सीमामा उभिएको दार्चुला : राज्य किन मौन छ ?

दार्चुला ।दार्चुला नक्साको छेउमा मात्र परेको भूगोल होइन, यो राज्यको कर्तव्य, उत्तरदायित्व र संवेदनशीलताको कडा परीक्षा हो। देशको पश्चिमी सीमामा उभिएको यो जिल्ला राष्ट्रिय सुरक्षाको अग्रपंक्तिमा छ, तर विकास, सेवा र अवसरका हिसाबले सधैं पछाडि पारिँदै आएको छ। राष्ट्रिय स्वाभिमान, सीमा सुरक्षा र अखण्डताको भाषण गर्दा दार्चुलाको नाम गर्वका साथ लिइन्छ, तर जब बजेट विनियोजन, योजना छनोट र राज्यको उपस्थितिको कुरा आउँछ, दार्चुला सधैं उपेक्षित रहन्छ। यो दोहोरो नीति अब सह्य छैन।
यहाँका सडक वर्षौंदेखि अधुरै छन्। सडक नबन्दा केवल यात्रा असहज भएको होइन, विकासको ढोका नै बन्द भएको छ। बिरामी पर्दा अस्पताल पुग्नु आफैंमा जोखिमपूर्ण हुन्छ। अस्पताल छन्, तर औषधि छैन; भवन छन्, तर चिकित्सक छैनन्। स्वास्थ्य सेवा राज्यको आधारभूत दायित्व हो, तर दार्चुलामा त्यो कागजमै सीमित देखिन्छ। शिक्षा क्षेत्रको अवस्था पनि उस्तै छ। विद्यालयहरू ज्ञान उत्पादन गर्ने थलो बन्नुपर्ने हो, तर यहाँ विद्यार्थी गन्ने केन्द्रजस्तै बनेका छन्। दक्ष शिक्षकको अभाव, भौतिक संरचनाको कमजोरी र राज्यको उदासीनताले शिक्षाको गुणस्तर खस्कँदै गएको छ।
राजधानीमा बनेका नीति र योजना दार्चुला आइपुग्दा फाइलमै सड्छन्। योजना त आउँछन्, तर कार्यान्वयन हुँदैन। अनुगमन छैन, जवाफदेहिता छैन। चुनाव नजिकिँदा नेताहरू दार्चुला आइपुग्छन्, ठूला-ठूला वाचा गर्छन्, सपना देखाउँछन्। चुनाव सकिएपछि ती वाचा पनि महाकालीसँगै बगेर जान्छन्, दार्चुला फेरि बिर्सिन्छ।
महाकाली नदीले यहाँ ढुंगा र बालुवा मात्र बगाएको छैन, राज्यको लापरवाहीले यहाँका युवाको सपना पनि बगाइरहेको छ। रोजगारीको अभावले युवाहरू विदेशिन बाध्य छन्। गाउँहरू रित्तिँदै छन्, खेतीयोग्य जमिन बाँझिँदै छन्, सामाजिक संरचना कमजोर हुँदैछ। तर सत्ताको चेत अझै निदाएको जस्तै देखिन्छ।
दार्चुलाका जनता विकास विरोधी होइनन्, अपमान र बेवास्ताका विरोधी हुन्। हामी भिक्षा मागिरहेका छैनौं, संविधानले प्रत्याभूत गरेको अधिकार मागिरहेका छौं। सडक, स्वास्थ्य र शिक्षा कुनै दया होइनन्, यी राज्यका अनिवार्य दायित्व हुन्। सीमामा बसेका नागरिकलाई दोस्रो दर्जाको व्यवहार गर्ने अधिकार कसैलाई छैन।
अब दार्चुला मौन बस्ने छैन। प्रश्न सोधिनेछ, हिसाब मागिनेछ। यदि आज पनि दार्चुलालाई बेवास्ता गरियो भने भोलि इतिहासले सोध्नेछ—सीमामा उभिएको जिल्ला रोइरहँदा, राज्य आखिर कहाँ थियो ?

लेखक :- सुन्दर सिंह धामी ( पत्रकार महासंघ दार्चुला शाखाका सचीव हुन।